Ölüme Bağlı Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmede Değer İlişkisinin Hukuki Niteliği ve Miras Hukuku Bakımından Önemi

Üçüncü kişi yararına sözleşme, alacaklı (vaat ettiren) ile borçlu (vaat eden) arasında kurulan bir sözleşmedir. Bu sözleşme ile taraflar arasındaki diğer borçlardan farklı olarak borçlu, bu sözleşme ilişkisine yabancı bir üçüncü kişiye (lehtara) kazandırmada bulunacağını taahhüt eder. Sözleşme alacaklı ile borçlu arasında akdedilmiş olsa da kazandırmanın lehtara yapılıyor olması üç taraflı borç ilişkisine vücut verir. Üçüncü kişi yararına sözleşme üç köşeli bir borç ilişkisi olmasına bağlı olarak taraflar arasında birbirinden farklı hukuki ilişkilerin doğmasına yol açar. Alacaklı ile borçlu arasında kurulan temel hukuki ilişki (üçüncü kişi yararına sözleşme) karşılık ilişkisi adıyla anılır. Alacaklı ile üçüncü kişi arasındaki ilişki değer ilişkisi, borçlu ile üçüncü kişi arasındaki ilişki ise edim ilişkisi veya dış ilişki kavramlarıyla ifade edilir. Üçüncü kişi yararına sözleşmelerde üçüncü kişi kahir ekseriyetle alacaklının sağlığında kazandırmaya muhatap olur. Ne var ki alacaklı ile borçlu arasındaki anlaşma, edimin üçüncü kişiye ifa edileceği zamanı alacaklının ölümü anına öteleyebilir. Üçüncü kişi yararına sözleşmenin ifa zamanı bakımından aldığı bu biçimde, kazandırmanın sağlararası hukuki işleme mi yoksa ölüme bağlı tasarrufa mı dayandığı hususu tartışmalıdır. Çalışmada Türk ve İsviçre doktrini ve uygulaması ile yeri geldikçe Alman hukuku göz önünde tutularak tartışmalı hususlar incelenecek, saklı pay bahsi üzerinden ölüme bağlı üçüncü kişi yararına sözleşmenin miras hukukunu ilgilendiren yönleri ele alınacaktır. Bu kapsamda, özellikle üçüncü kişiye karşılıksız kazandırma yapılan hâller esas alınacaktır.