Deprem Sürecinde Kapsamlı Bağlamsal Ruh Sağlığı Hizmetleri: Kuramsal bir Çerçeve Önerisi

Giriş: 2023 yılının Şubat ayında Türkiye’nin 11 ilini ve bu illerde yaşayan 10 milyona yakın insanı doğrudan ve tüm Türkiye’yi ve dünyayı da dolaylı yollarla etkileyen depremlerden sonra hem Türkiye’den hem de dünyadan ruh sağlığı profesyonelleri de neler yapılabileceği üzerine odaklanmıştır. Dernekler, çeşitli kurumlar ve bireyler afetlerden etkilenen bireylere psikososyal destek için hızlı bir şekilde çok geniş bir coğrafyayı etkileyen deprem alanına inmiştir. Ancak bulgularımız, Türkiye'de deprem bağlamında iyi yapılandırılmış ve temellendirilmiş ruh sağlığı hizmetlerinin eksik olduğunu göstermektedir. Deprem sonrası verilen yüz yüze veya online/telefonla bireyle, çiftle ve grupla psikolojik danışma ruh sağlığı hizmetleri sayısı oldukça azdır Yöntem: Deprem sonrası sunulacak psikolojik destek müdahalelerine zemin hazırlayacak kuramsal çerçeve çizilmesi için, 6 Şubat Kahramanmaraş depremi sonrasında Türkiye'de yüz yüze veya çevrimiçi ruh sağlığı müdahalelerine odaklanan bir alanyazın taraması yapılmıştır. Bulgular: Depremden etkilenen insanlara yönelik ihtiyaçlarına göre ruh sağlığı hizmetlerinden farklı türleri tercih edebileceği ve bağlamsal değişkelere duyarlı olarak hazırlanmış kapsamlı ve sürdürülebilir ruh sağlığı hizmeterine ihtiyaç bulunmaktadır. Sonuç: Kanıta dayalı, bağlamsal özelliklere duyarlı, kuramsal bir zemine dayalı ve bireyin ve evli çiftlerin seçebileceği türde farklı ruh sağlığı hizmetlerinin geniş halk kitlelerine ücretsiz veya güç yetirilebilir şekilde ulaştırılması ve bu sağlanan hizmetlerin etkililiğinin ölçülebilmesi önemlidir. Araştırmacılar olarak deprem alanında bulunmaktan gelen tecrübeye ve ilgili literatür göz önüne alınarak Ekolojik Sistemler Teorisi (EST), Topluluk Temelli Katılımlı Araştırma (TeTKA) ve Kabul ve Kararlılık Terapisi (KAT) yaklaşımlarından faydalanarak ruh sağlığı hizmetlerini içeren kapsamlı ve bağlamsal bir kuramsal çerçeve sunduk. Bu çerçevede KAT eksenli bireyle, çiftle ve grupla psikolojik danışma hizmetleri yüz yüze ve çevrim içi sunulabilir. Bunlara ek olarak da, KAT eksenli yüz yüze, çevrim içi ve app (uygulama) yoluyla Okuma-Tefekkür etme-Paylaşma (OTP) bibliyoterapi hizmeti de sunulabilir. Özellikle OTP bibliyoterapi sürdürülebilir ruh sağlığı hizmeti olması açısından oldukça işlevsel olacağı görülmektedir.