Kolat Dağı'nda (Doğu Karadeniz) Geç Kuvaterner Buzullaşmasının Paleobuzul Rekonstrüksiyonu ve Paleoiklim Koşulları

Kolat (Çakırgöl) Dağı, Trabzon’un yaklaşık 45 km güneyinde yer almakta olup, Doğu Karadeniz Dağları’nın önemli kütlelerinden birini oluşturmaktadır. Doğu Karadeniz Dağları boyunca Geç Kuvaterner buzullaşmalarının etkili olduğu bu dağlık alan, günümüzde aktif buzul barındırmamakla birlikte, geçmiş buzullaşmalar tarafından şekillendirilmiş jeomorfolojik unsurların büyük ölçüde tazeliğini koruduğu bir sahadır. Bu çalışmada, Kolat (Çakırgöl) Dağı’ndaki buzul şekillerine ait kanıtlar öncelikle uydu görüntüleri kullanılarak belirlenmiş, ardından Harita Genel Müdürlüğü’nden (HGM) temin edilen stereoskopik hava fotoğrafları yardımıyla buzullaşmanın mekânsal boyutları tanımlanmış ve arazi çalışmalarıyla doğrulanmıştır. Kolat (Çakırgöl) Dağı’nın Geç Kuvaterner buzullaşma evrimi, bölgenin iklimsel özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmiş; bu kapsamda HGM verileri ile arazi çalışmaları sırasında insansız hava araçları (İHA) aracılığıyla elde edilen veriler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda alanda altı buzul vadisi ve on bir sirk tanımlanmıştır. Paleobuzul rekonstrüksiyonları sonucunda ise Kolat (Çakırgöl) Dağı’nda paleobuzul kalınlıklarının ortalama 94 m’ye ve uzunlukların 8.5 km’ye kadar ulaştığı ve gerçekleştirilen bu rekonstrüksiyonlara bağlı olarak paleo denge hattı yüksekliğinin (pELA) 2624–2635 m aralığında değiştiği belirlenmiştir. Tüm sirklerin kuzeye baktığı kütlede, yönelimin istatistiksel olarak anlamlı bir biçimde 25,4°’lik ortalama vektör ile KKD yönünde toplandığı ve güneşlenme karşıtlıklarının yanı sıra sektörel yağış ve nem etkisinin de azimut kontrolü sağladığı görülmektedir. pELA temelli paleoiklim analizlerinin, bölgesel vekil kayıtlar ve iklim modeli sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi, bölgede günümüze kıyasla yaklaşık −12,7 °C ile −14,7 °C arasında değişen sıcaklık düşüşlerinin gerçekleşmiş olabileceğini ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, bu soğuma koşullarına daha kurak bir iklim rejiminin eşlik ettiğini ve yağışların günümüze göre %37 ve %39 daha düşük olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, güncel iklim özellikleri ile karşılaştırıldığında, Doğu Karadeniz Dağları’ndaki paleo buzullaşma süreçleri üzerinde sıcaklık faktörünün nemlilik faktörüne göre daha fazla etkili olduğunu göstermektedir.