CHUYỂN ĐỔI SƯ PHẠM VÀ QUẢN TRỊ THỂ CHẾ DỰA TRÊN TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC CỦA VIỆT NAM: HƯỚNG TỚI HỆ SINH THÁI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC SỐ BỀN VỮNG

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), giáo dục đại học không chỉ đối diện với yêu cầu đổi mới sư phạm mà còn phải tái cấu trúc toàn diện mô hình quản trị thể chế nhằm thích ứng với môi trường số hóa, cạnh tranh toàn cầu và yêu cầu phát triển bền vững. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện nay vẫn đang tiếp cận AI như một công cụ hỗ trợ dạy – học, thiếu một khung tích hợp kết nối năng lực công nghệ, quản trị thể chế và chiến lược bền vững ở cấp độ hệ sinh thái. Nghiên cứu này nhằm phát triển và kiểm định một mô hình quản trị tích hợp AI–Governance– Sustainability trong bối cảnh các trường đại học tư thục Việt Nam – khu vực năng động nhưng chịu áp lực cao về tự chủ tài chính và cạnh tranh chất lượng. Khung lý thuyết được xây dựng trên nền tảng lý thuyết năng lực động (Teece, 2018, https:// doi.org/10.1002/smj.2785), quản trị đại học số và các nguyên tắc đạo đức AI toàn cầu của UNESCO (2021, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/ pf0000380455). Mô hình cấu trúc đề xuất gồm năm cấu phần: (1) Năng lực hạ tầng AI; (2) Quản trị dữ liệu và đạo đức AI; (3) Năng lực lãnh đạo số; (4) Đổi mới sư phạm; (5) Hiệu quả thể chế bền vững (bao gồm hiệu quả học thuật, tài chính và xã hội). Nghiên cứu áp dụng thiết kế hỗn hợp theo hướng giải thích tuần tự, kết hợp khảo sát định lượng quy mô lớn và phân tích Mô hình Phương trình Cấu trúc (SEM) với phỏng vấn chuyên sâu nhằm kiểm định giả thuyết nhân quả và làm rõ động lực bối cảnh. Kết quả dự kiến cho thấy năng lực AI có tác động trực tiếp đến đổi mới sư phạm và hiệu quả thể chế, trong khi quản trị đạo đức đóng vai trò điều tiết quan trọng bảo đảm tính minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình. Lãnh đạo số được xác định là biến trung gian chiến lược liên kết công nghệ với chuyển đổi tổ chức. Mô hình đạt các chỉ số phù hợp cao (CFI, TLI > 0.90; RMSEA < 0.08), khẳng định tính vững chắc lý thuyết và thực nghiệm. Nghiên cứu đóng góp vào diễn ngôn quốc tế bằng việc mở rộng mô hình quản trị đại học sang cấp độ hệ sinh thái số tích hợp AI, đề xuất bộ chỉ số KPI đo lường hiệu quả chuyển đổi và xây dựng lộ trình chính sách ba giai đoạn. Qua đó, nghiên cứu định vị đại học tư thục của Việt Nam như một phòng thí nghiệm chiến lược cho mô hình đại học số bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa AI. Kết quả cho thấy năng lực tích hợp AI có tác động tích cực, có ý nghĩa thống kê đến đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường chất lượng học tập và nâng cao hiệu quả quản trị, cá nhân hóa học tập, ra quyết định dựa trên dữ liệu và hiệu quả quản trị tổ chức. Quản trị số chiến lược được xác nhận là cơ chế trung gian then chốt bảo đảm tính thích ứng thể chế và phát triển bền vững. Về lý luận, nghiên cứu tích hợp và khung quản trị dựa trên AI, qua đó mở rộng diễn ngôn học thuật về chuyển đổi đại học trong bối cảnh chuyển đổi số. Về thực tiễn, nghiên cứu cung cấp hàm ý chính sách và chiến lược triển khai AI cho lãnh đạo các trường đại học, nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư giáo dục trong việc thiết kế chiến lược AI toàn diện, bảo đảm chất lượng, công bằng và phát triển bền vững. Nghiên cứu có ý nghĩa không chỉ đối với Việt Nam mà còn đóng góp vào diễn ngôn khu vực và quốc tế về xây dựng hệ sinh thái giáo dục đại học số bao trùm, thích ứng và bền vững trong kỷ nguyên AI.