Yay ve Çöl Gölü’nde (Kayseri) Su Alanlarının Değişiminin Uzaktan Algılama ile Tespit Edilmesi (1985-2025)

Uzaktan algılama tabanlı çevresel izleme çalışmaları, kurak ve yarı kurak bölgelerde kara yüzeyi ve hidrolojik değişimlerin uzun vadeli eğilimlerini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, İç Anadolu Bölgesi’ndeki Kayseri ilinde yer alan Yay ve Çöl Gölü’nde son kırk yılda (1985, 1995, 2007, 2025) yaşanan su yüzeyi ve vejetasyon alansal değişimleri incelemektir. Çalışmada, Landsat (TM/OLI) uydu görüntüleri kullanılmıştır. Bu uydu görüntüleriyle vejetasyon tespiti için Normalleştirilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI) ve su yüzeyleri için Modifiye Normalleştirilmiş Fark Su İndeksi (MNDWI) indeksleri analiz edilmiştir. MNDWI indeksi hesaplaması için 1985, 1995 ve 2007 yılları için Bant 2 ve Bant 5, 2025 için ise Bant 3 ve Bant 6 kullanılmıştır. NDVI indeksi hesaplaması için ise 1985, 1995 ve 2007 yılları için Bant 4 ve Bant 3, 2025 için ise Bant 5 ve Bant 4 kullanılmıştır. Her dönemin en yağışlı (mayıs) ve en kurak (eylül) ayları karşılaştırılarak hem mevsimsel değişim oranları hem de uzun vadeli alansal değişimleri belirlenmiştir. Yapılan MNDWI analizleri sonucu, incelenen tüm yıllarda mayıs–eylül dönemleri arasında belirgin su kaybı yaşandığını göstermiştir. 1985 yılında su yüzeyi alanı, mayıs–eylül dönemi arasında %63,82 oranında azalırken, bu kayıp 1995 yılında %40,89 olarak hesaplanmıştır. 2007 yılında ise su yüzeyi kaybı %98,75’e ulaşarak göl alanlarının neredeyse tamamının kuruduğunu göstermektedir. 2025 yılına gelindiğinde, su yüzeyi kaybı oranı %71,6 olarak belirlenmiştir. NDVI analizleri sonucunda, her dönemin mayıs ayından eylül ayına geçişteki vejetasyon kaybı azalmasına rağmen genel vejetasyon oranı artmıştır. 1985 yılında 195 km²’lik vejetasyon alanı 2025 yılında 490 km²’ye genişlemiştir. MNDWI ve NDVI sınıflandırmaları, literatürde önerilen eşik değerler doğrultusunda Hata Matrisi Analizi ile doğrulanmış; tüm haritalar %85 üzeri Genel Doğruluk (MNDWI ortalama %95,5; NDVI ortalama %91,6) ve güçlü Kappa katsayıları ile güvenilir bulunmuştur. Meteorolojik verilerle desteklenen bulgular, göl alanlarındaki bu keskin daralma eğiliminin bölgedeki artan ekstrem sıcaklıklar (40,5 °C) ve yıllık 375 mm gibi düşük seyreden yağış rejimiyle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, Kayseri Yay ve Çöl Gölü’nün kritik düzeyde su kaybı yaşadığını ve acil yönetim–koruma stratejileri gerektirdiğini göstermektedir.