Görele Çayı, Yalakoda Deresi ve Acısu Deresi Havzalarında Taşkın Duyarlılığının Morfometrik Yöntemlerle Değerlendirilmesi

İklim değişikliği ve küresel ısınmanın etkisiyle, özellikle dağlık ve yüksek yağış alan bölgelerde sel ve taşkın olaylarının sıklığı ve şiddeti giderek artmaktadır. Doğu Karadeniz kıyı kuşağı; kısa ve dik profilli akarsu havzaları, yüksek yağış rejimi, dar kıyı ovası ve yoğun yerleşim baskısı nedeniyle Türkiye’de taşkın riskinin en yüksek olduğu alanlar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yer alan Görele Çayı, Yalakoda Deresi ve Acısu Deresi havzalarının taşkın duyarlılığı, havza morfometrik özellikleri temel alınarak karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Araştırmada, 5 m mekânsal çözünürlüğe sahip Sayısal Yükselti Modeli kullanılarak çizgisel, alansal ve rölyef morfometrik parametreler hesaplanmış; tüm mekânsal analizler Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında gerçekleştirilmiştir. Taşkın duyarlılığının havzalar arasında nesnel ve tutarlı biçimde karşılaştırılabilmesi amacıyla, farklı birim ve ölçeklere sahip morfometrik göstergeler Normalize Edilmiş Morfometrik Taşkın İndeksi (NMFI) kullanılarak 0-1 aralığında normalize edilmiştir. Bu yöntem, tekil parametrelerin ayrı ayrı yorumlanmasının ötesine geçerek, havzaların yağışa verdikleri hidrojeomorfolojik tepkilerin bütüncül biçimde değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. NMFI sonuçları, Yalakoda Deresi havzasının yüksek drenaj yoğunluğu, akarsu sıklığı, kısa akım toplanma zamanı ve görece dairesel havza geometrisi nedeniyle çok yüksek taşkın duyarlılığına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Görele Çayı ve Acısu Deresi havzaları ise daha uzamış morfolojileri, daha uzun akım toplanma süreleri ve görece dengeli hidrografik tepkileri sayesinde nispeten düşük taşkın duyarlılığı sergilemektedir. Hipsometrik analizler, özellikle kısa profilli ve denize yakın havzalarda morfodinamik evrelerin klasik yaklaşımlardan farklı biçimde yorumlanması gerektiğini göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Doğu Karadeniz kıyı kuşağında taşkın duyarlılığının morfometrik açıdan değerlendirilmesine ilişkin bulgular sunmakta; elde edilen sonuçların, özellikle havza ölçeğinde planlama, arazi kullanımı kararları ve taşkın riskinin azaltılmasına yönelik uygulamalarda karar vericiler için destekleyici bir çerçeve oluşturabileceğini göstermektedir.