Coğrafi Bilgi Sistemi Tabanlı Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile Taşkın Duyarlılık Analizi: Oğulpaşa Deresi Havzası Örneği (Edirne)

Taşkınlar; günümüzde giderek artan ve etkileri büyüyen afet türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle beşerî kaynaklı etkiler taşkınların oluşumunda daha fazla rol oynamaktadır. Bu etkilere bağlı olarak yağışlardaki düzensizlikler, ekstrem hava olaylarının meydana gelmesi, yoğun yağışların çok kısa bir zaman diliminde yağması gibi sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada, farklı tarihlerde meydana gelen, can ve mal kayıplarına neden olan taşkınların yaşandıığı Oğulpaşa Deresi havzasında taşkın duyarlılığının yüksek olduğu alanların tespit edilmesi ve ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yöntem olarak Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) tabanlı Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHY) seçilmiştir. Taşkın duyarlılığının analizinde yağış, eğim, yükseklik, arazi kullanımı, litoloji, büyük toprak grupları, bakı, akarsulara uzaklık ölçütleri kullanılmıştır. Kriterlerin ikili karşılaştırmaları yapılarak kendi içerisinde etki değerleri ve ağırlık oranları belirlenmiştir. Analitik Hiyerarşi Yöntemi ile analiz için kullanılan parametrelerin Tutarlılık Oranı (TO) 0,023 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen değer ile sonuçların kabul edilebilir ve tutarlı olduğu görülmüştür. ArcGIS yazılımı kullanılarak taşkın duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Taşkın duyarlılık haritası beş sınıfa ayrılmış olup çok düşük, düşük, orta, yüksek, çok yüksek şeklinde belirlenmiştir. Elde edilen bulgular taşkın riski açısından değerlendirildiğinde çalışma sahasının %,8,79 (3887,25 ha)’u çok yüksek, %14,17 (6267,79 ha)’si yüksek duyarlılıkta olduğu görülmüştür. Çalışma sahasının özellikle orta-güney kısmında yer alan ve köy yerleşim birimlerini içerisinden barındıran alanlar yüksek ve çok yüksek taşkın duyarlılığına sahip olduğu ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen duyarlılık haritası geçmiş afet verileri ile kıyaslanmış ve çalışmanın doğruluğu test edilmiştir. Sonuçta olarak CBS tabanlı Analitik Hiyerarşi Yönteminin duyarlılık haritalarının üretilmesinde ve risk azaltma çalışmalarında kullanılabilir olduğu görülmüştür.